ZNACZENIE ZAINTERESOWAŃ CZYTELNICZYCH W ROZWOJU DZIECKA

Znacznik:
Zainteresowania czytelnicze stanowią istotny element prawidłowego rozwoju dziecka. Nie powstają one jednak samorzutnie, ale są kształtowane w procesie wychowawczo - dydaktycznym, co stawia określone zadania przed rodzicami i nauczycielami. Organizowanie startu czytelniczego dziecka powinno być ciągiem przemyślanych poczynań, polegających na szukaniu i proponowaniu takiej literatury, która znajdzie w psychice dziecka odpowiednio silny oddźwięk. Oddziaływanie książki na rozwój dziecka jest wielostronny. Przekazuje ona wiedzę o świecie, ma ogromny wpływ na wolę i uczucia, na kształtowanie postawy życiowej i charakteru, na krystalizowanie się zainteresowań. Wartościowa lektura pomocna jest w formułowaniu zasad społeczno - moralnych dziecka. Budzi również jego estetyczne przeżycia. W oparciu o konkretną baśń, wiersz, czy opowiadanie można pomóc dziecku w pełniejszym zrozumieniu świata, można zaspokoić jego potrzebę kontaktu z pięknem, można odnaleźć ważną prawdę moralną.
Na etapie wychowania przedszkolnego trudno oczywiście mówić o określonych zainteresowaniach w dziedzinie czytelnictwa. To raczej okres w którym kształtowana jest dopiero motywacja (chęć, potrzeba słuchania czytanego tekstu) czy pozytywne nastawienie do książki niemniej już wtedy krystalizują się wśród dzieci określone preferencje czytelnicze.
Zainteresowania czytelnicze wieku przedszkolnego obejmują głównie baśnie, bajki, rymowane bajeczki i wierszyki. Stopniowo zainteresowania te przesuwają się ku prozie realistycznej takiej jak opowiadania o zwierzętach, o życiu w domu, w przedszkolu, na wakacjach, w grupie rówieśników.
Książka rozwija określone gusty i zainteresowania, kształtuje twórcze postawy, wyzwala formy słownej ekspresji. Jest istotnym czynnikiem determinującym osobowość młodego odbiorcy, rozwija jego sferę intelektualną a także moralno-społeczną. Dziecko obcując od najmłodszych lat z wartościową literaturą zdobywa podstawy oceny moralnej i umiejętności rozumienia sytuacji międzyludzkich, co w przyszłości wpływać będzie na relacje z drugim człowiekiem. Niewątpliwie szczególną rolę na tym polu odgrywa bajka, a przede wszystkim baśń. Literatura taka kształtuje i przyspiesza rozwój intelektualny młodego odbiorcy. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na niewielki zakres doświadczeń dziecka ograniczony zwykle do spostrzeżeń i obserwacji związanych głównie z jego najbliższym otoczeniem. W gąszczu różnorodnych bodźców i niezwykłej złożoności świata dziecko musi czuć się nieco zagubione, trudno mu się w nim odnaleźć. W sytuacji tej odpowiednio dobrany utwór literacki staje się elementem porządkującym świat.
Rolę taką pełnić może baśń będąca swoistym elementarzem napisanym językiem obrazów, elementarzem nazywającym i ukazującym znane dziecku sprawy w logicznym, przyczynowo - skutkowym ciągu. Dziecko obcując z tym rodzajem literatury nabywa umiejętność ujmowania myślowo i wyobrażeniowo całości znanych z autopsji, wiązania w myśl poszczególnych faktów, poszerza także zakres swych doświadczeń o te opisane w książce. Przynależą one co prawda do świata fikcji, ale stanowią element poznawczy, kształcący, przez co są potrzebne do pełniejszego rozwoju dziecka.
Ewidentny jest wpływ literatury na rozwój sfery intelektualnej. Nie sposób pominąć takich istotnych elementów jak: aktywizacja myślenia, poprawa koncentracji, kształtowanie umiejętności porównywania, analizy i syntezy, szukania przyczyn i skutków, a także umiejętności wyciągania wniosków. Równie silnie literatura oddziałowuje na sferę emocjonalną dziecka
Książka a szczególnie bajka i baśń porządkuje emocje, pozwala obudzić wiarę w siebie, kształtuje świat wartości moralnych oraz zasad jakie winny rządzić otaczającą rzeczywistością. Wprowadza w świat różnorodnych przeżyć psychicznych, przez co ułatwia ich zrozumienie, uczy radzenia sobie z wewnętrznymi problemami, pozwala pełniej zrozumieć specyfikę relacji międzyludzkich. Można zatem mówić o doniosłym znaczeniu lektury w społecznym rozwoju dziecka.
Mówiąc i szerokim oddziaływaniu literatury na sferę emocjonalną dziecka, nie sposób pominąć jej oddziaływań kompensacyjnych i terapeutycznych. O funkcji kompensacyjnej możemy mówić, kiedy wyrównuje ona rzeczywiste lub subiektywne odczuwane braki dziecka, np. historia brzydkiego kaczątka pokazuje możliwość stania się kimś lepszym - przemianę. Z kolei o terapeutycznej roli książki powiemy, gdy kontakt z nią wnosi element relaksu i odprężenia, a przeniesienie się w świat fantastyczny pozwala zapomnieć o problemach, których przecież nie brakuje w życiu dziecka.
Odpowiednio dobrana lektura wspomaga ( wspomaga, ale nie zastępuje!) proces wychowania i ułatwia realizację wielu zagadnień istotnych dla harmonijnego i radosnego rozwoju dziecka. Pozwala przenieść się w świat marzeń, fantazji - tak ważnych w życiu młodego czytelnika. Książka implikuje ogromne bogactwo przeżyć, rozwija wyobraźnię dziecka. Kontakt z tekstem literackim sprawia, że przy pomocy własnych wyobrażeń kreuje ono przedstawione w nim wydarzenia. Świat fikcyjny zyskuje wtedy często znamiona realności a samo dziecko czuje się bezpośrednim uczestnikiem opisywanych historii. Podczas tego procesu uruchamiane zostają możliwości interpretacyjne i kreacyjne dziecka, które rozbudza i ubogaca własną wyobraźnię
Niezmiernie ważną rolę w rozwijaniu zainteresowań czytelniczych dzieci odgrywa to, co można określić funkcją autoteliczną, czyli funkcją samą w sobie, samą dla siebie. Stanowi ją proces przygotowania dziecka do kolejnych kontaktów z dziełem literackim a także kształtowanie związanych z tym potrzeb. Nie można pominąć również funkcji stricte literackich, językowych jakie spełnia literatura i wczesny kontakt z książką. Literatura dostarcza wzorów językowej poprawności, ubogaca zasób pojęć i słów, doskonali język pod względem dźwiękowym, gramatycznym i stylistycznym, przygotowuje nie tylko do bardziej skomplikowanych operacji myślowych, ale taż do kształtowania złożonych wypowiedzi
Dziecko dość szybko powinno zrozumieć, że książka jest czymś miłym, przyjemnym, pomocnym w różnych sytuacjach życiowych. Pamiętać jednak należy, że ani taka świadomość, ani też potrzeba kontaktu dziecka z książką nie powstanie samoistnie, ale dopiero po zetknięciu z nią. Braku książki nie odczuje dziecko, jeśli uprzednio nie miało z literaturą żadnego kontaktu. Dlatego rozbudzenie zainteresowań czytelniczych dzieci trzeba zacząć od najmłodszych lat a w ich kształtowaniu winno współdziałać ze sobą wiele różnorodnych czynników.

Opracowała:
Justyna Kubiak