NAUKA CZYTANIA JUŻ W PRZEDSZKOLU WG KONCEPCJI METODYCZNEJ DR IRENY MAJCHRZAK

Znacznik:
Nabywanie umiejętności czytania to przełomowy etap w życiu każdego dziecka. Jest to proces skomplikowany, wieloetapowy który kształtuje się w zależności od możliwości rozwojowych jednostki, jego właściwości psychofizycznych, wewnętrznej motywacji oraz przez stosowanie odpowiedniej metody nauki czytania.
Obowiązująca obecnie Podstawa Programowa Wychowania Przedszkolnego daje szersze możliwości dostosowania oddziaływań dydaktycznych do potrzeb i zainteresowań dzieci. Dziecko powinno uczyć się w sposób możliwie najefektowniejszy, zgodny z kierunkiem jego zainteresowań i uzdolnień. Bardzo ważną rolę pełni nauczyciel. To od niego zależy jaki przyjmie kierunek pracy z dziećmi, jakie będzie stosował metody, środki i formy pracy wychowawczo-dydaktycznej.
Obecnie podejmuje się w polskich przedszkolach próby nauki czytania i pisania dzieci 3,-4,-5-letnich, stosując różne modyfikacje metody globalnej. Coraz częściej psychologowie i pedagodzy wypowiadają się za podejmowaniem nauki czytania już z małymi dziećmi. Uzasadniają to tym, że dziecko interesuje się znakami, w tym słowem drukowanym, znacznie wcześniej niż osiągnie umiejętność czytania. Ponadto twierdzą, że wydłużenie tego procesu w czasie może ograniczyć nasilające się zjawisko występowania dysleksji i dysgrafii u dzieci w młodszym wieku szkolnym. Warunkiem koniecznym jest dostosowanie tempa i metod organizacji uczenia małego dziecka do jego indywidualnych możliwości rozwojowych, poziomu motywacji do nabywania tych umiejętności.
Nowatorską metodą nauki czytania jest koncepcja metodyczna dr Ireny Majchrzak "Wprowadzenie dziecka w świat pisma", zapoznaje ona dzieci z tajnikami pisma przez własne imię zapisane w postaci wizytówki. Zdaniem autorki o nabyciu umiejętności czytania decyduje umysł i wzrok. Rozumienie słowa może i powinno wyprzedzać jego odczytanie " bo nie litery się czyta, lecz tylko ich sens". W swoich założeniach pomija prawie zupełnie analizę i syntezę słuchową. Nowością w tej metodzie jest to, że naukę czytania nazywa nauką pisania i rozpoczyna ją od własnego imienia dziecka ze względu na subiektywną odczuwalność jego ważności przez samo dziecko. Oparta jest na pełnym polskim alfabecie (44 znaki), dając dziecku możliwość poznania wszystkich dźwięków i ich odpowiedników graficznych. Koncepcja ta powstała na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji autorki - z wykształcenia socjologa. Neguje w swych rozważaniach konieczność kształtowania u dzieci świadomości fonologicznej. Uważa, że sprzyja to powstawaniu w nich przekonania, że każdej głosce odpowiada tylko jeden znak. Dziecko wchodzi w świat pisma jako świat znaczeń, a nie izolowanych liter, rozpoznaje związki jakie zachodzą pomiędzy słowem, a odpowiadającej mu nazwie (desygnatem).
Wczesna nauka czytania zaproponowana przez I. Majchrzak składa się z kilku etapów. Przejście na kolejny poziom działań odbywa się w zależności od osiągniętego przez dziecko poziomu umiejętności .
"Pierwszy obrzęd" nazywany Inicjacją, jest uroczystym wprowadzeniem w świat pisma tą metodą. Wszystkie zabawy z tego etapu opierają się wyłącznie na graficznym obrazie własnego imienia dziecka. Litery imienia pisane przez osobę dorosłą pismem pisanym i nie są ze sobą łączone. Tok zapisu imienia odbywa się w następujący sposób.
Zapraszamy kolejno każde dziecko uczestniczące w zajęciach, by usiadło po lewej stronie nauczyciela i obserwowało ruch ręki przy pisaniu. Nauczyciel mówi, pokażę ci, jak pisze się twoje imię, a ty potem umieścisz w miejscu, które sam wybierzesz na ścianie. Nazywasz się Paulinka, Paulina, Paula. Jak chcesz żebym napisała twoje imię? Dobrze P-a-u-l-a. Znakomicie. Popatrz: to jest P Pauli, to a Pauli, tak wygląda u Pauli, to jest l Pauli a tak piszemy a Pauli. I oto mamy całe słowo Paula. Policzymy ile masz liter? Tak, masz pięć liter. Teraz nauczyciel pisze swoje imię. Porównywanie ilości liter w imionach (dorosły-dziecko). Kto ma więcej liter? O ile ? A czy mamy jakąś wspólną? Ile masz literek które zajmują dwa rzędy? Ustalenie ile jest liter w imionach, które zajmują dwa rzędy, trzy rzędy oraz tych które są takie same. I tak postępujemy z każdym następnym dzieckiem.
Gdy wszyscy mają już swoje wizytówki i gdy dzieci obejrzały je sobie nawzajem, zapraszamy, by ulokowały je wkoło na ścianach. Powinny to zrobić na takiej wysokości, aby mogły pod nimi stanąć. Równocześnie zawiesza się na wysokości oczu dziecka długą taśmę na której widnieją wszystkie litery alfabetu używane w języku polskim, zarówno małe jak i duże (drukowane i pod nimi pisane). Utworzona w ten sposób ekspozycja, na którą składają się dwa zbiory znaków: imiona dzieci i liter nazywamy "ścianą pełną liter". Poprzez globalne odczytywanie w trakcie różnorodnych zabaw z wizytówkami dziecko uczy się rozpoznawania swojego imienia, imienia kolegów oraz zostaje zapoznane z nazwami liter.
W drugim etapie obrzędu inicjacji dziecko otrzymuje elementy słowa - litery. Podstawową pomocą jest wykorzystanie w tym etapie "ściany pełnej liter". Zapoznaniu z każdą literą poświęca się jeden dzień, a poznanie całego alfabetu zajmuje około sześciu tygodni. Tok poznania litery - litery są wprowadzane w kolejności alfabetycznej. LITERA "b" - To jest litera b. Przyjrzyjmy się jej. Powiedzcie teraz b. nie słychać dobrze. Jeszcze raz. Też nie słychać. Ta litera nie ma za dużo głosu. Nie jest taka głośna jak a, prawda? Kto ma b w swoim imieniu? Tak, Barbara, Beata, Robert, Elżbieta, Izabela... Czy jest ktoś, kto ma dwa razy b? Tak, jest Barbara. Posłuchajcie: w imieniu Barbara słyszymy dobrze, prawda? A wiecie dlaczego? Bo to nasze głośne a, które jest za b, umacnia swoją koleżankę. B samo nie ma sił, nie ma głosu, ale razem z a nabiera jakby śmiałości i staje się głośniejsze. Powiedzmy: Barbara. Jeszcze raz: Barbara. Dobrze, doskonale.
"Targ liter" jest to okres różnych zabaw i gier prowadzonych z wykorzystaniem liter, sylab i wyrazów o prostej budowie tematycznej. W czasie tych zabaw dziecko powinno kojarzyć dźwięk (głoskę) z jej zapisem graficznym (literą). Dzieci w zabawach wymieniają z innymi dziećmi poszczególne litery zawarte w własnym imieniu lub nazwach wybranych do zabaw desygnatów. Utrwalają poznane litery, aktywizują nie tylko czynności umysłowe, ale również czynności manualne.
"Gra w sylaby" jest to ćwiczenie odnoszące się do powolnego przejścia do czytania ze zrozumieniem. Ma na celu stworzenie takiej sytuacji, w której dziecko przy powolnym rytmie czytania osiągnie radość z tego co czyta. Przygotowujemy pakiet jednosylabowych słów ok. 50-80, najpierw prostych, później bardziej skomplikowane. W karty sylabowe można wpisać małe jednosylabowe słowa - rzeczowniki np. kot, koń, pies, rak, las, rok, nos. Dzięki zabawom "gra w sylaby", "deszcz wyrazów" u dziecka wytwarza się gotowość na spotkanie ze słowem, czyli znaczeniem.
"Nazywanie świata", "Sesje czytania", to kolejne działania. Celem tego etapu jest wyjście poza krąg własnych imion i wyruszenie na spotkanie słów z najbliższego otoczenia dziecka. To zabawy, w której dzieci etykietują przedmioty w sali, przyporządkowują odpowiednią nazwę do wszystkiego co znajduje się wokół dziecka. Zbiór nazw pospolitych, które będą wykorzystane w zabawie, powinno ich być ok. 80-100 słów oraz ilustracje. Stworzony bank ilustracji, nazw, rzeczy roślin i zwierząt służyć ma do odnajdywania właściwego obrazka do odczytywanego słowa. Na początku dziecko dostaje zestaw dwóch obrazków i dwóch słów, np. "motyl", "rak". Dziecko bezbłędnie potrafi je rozwiązać, rozpoznając literę "m" lub "r". Rozszerzamy zestaw obrazków do 4, 6 ilustracji i słów lub takich zestawów, gdzie słowa zaczynają się na ta samą literę lub rozwiązywanie zadań w grupie słów np. słoń - słońce - słonecznik, czy orzeł - orzech -orzeszek. Poprzez różnorodne zabawy zachodzi coraz większa precyzja w czytaniu poszczególnych wyrazów i ich rozumienia. Obserwując dziecko w trakcie działalności zabawowej dostrzegamy jego postępy i niepowodzenia, rola nauczyciela polega na utrudnianiu lub ułatwianiu zadania - wydłużać słowa, kontrastować je lub odwrotnie - zastawiać pułapki, podobieństwa. Należy zadbać o to aby w czasie każdej sesji czytania coś się dziecku udało i by nad czymś musiało się napracować. W tym etapie należy stworzyć rytuał związany z czytaniem - wyznaczyć specjalny czas, stałą porę w której sala przedszkolna zmieni się w czytelnię czyli miejsce gdzie panuje cisza i gdzie każdy skupia się na własnym tekście .
Ostatnim etapem pracy nad wprowadzeniem dziecka w świat pisma są "gry czytelnicze". Działania tego typu są przeznaczone dla dzieci od 5 do 12 lat. Celem jest doprowadzenie dzieci przez zabawę - do umiejętności czytania ze zrozumieniem. Odpowiednio dobrane obrazki oraz wyrazy i teksty maksymalnie angażują myślenie i skutecznie eliminują "nudę" wiejącą z tekstów programowo przewidzianych do czytania.
Metoda I. Majchrzak "Wprowadzenie dziecka w świat pisma" jest metodą z grupy metod globalnych, znajduje ona zastosowanie we wstępnym okresie przygotowawczym do nauki czytania i pisania, w dalszym ciągu rozwijania kompetencji w ćwiczeniach techniki czytania należy uzupełnić o metodę Naturalną Naukę Języka lub metodę tradycyjną analityczno-syntetyczną.
Podsumowując znaczenie stosowania metody I. Majchrzak, daje ona możliwość stymulacji wszystkich sfer rozwoju małego dziecka z zastosowaniem wielostronnych ćwiczeń o zróżnicowanym charakterze dla dzieci od 3 do 6 lat prowadzących do umiejętności czytelniczych. Pozwala na zminimalizowanie stresu na które narażone jest małe dziecko w trakcie nauki czytania poprzez wczesne jej rozpoczęcie (tzn. w grupie najmłodszej) i zabawowy charakter zastosowanej metody. Stwarza również warunki do wykorzystania przez dziecko jego możliwości intelektualnych poprzez wprowadzenie metod twórczych. Nauczycielowi natomiast pozwala na indywidualną pracę z dużą grupą dzieci, wykorzystanie pełnych możliwości dziecka bez konieczności sprawdzania wiedzy cząstkowej. Nauczyciel widzi postępy dziecka stając się bacznym obserwatorem. Każde dziecko dochodzi do umiejętności we własnym tempie, nie ma presji uciekającego czasu. Wykorzystując elementy tej metody rozbudzamy zamiłowanie do czytania poprzez położenie nacisku na czynnik motywacyjno-emocjonalny, a także wyrównujemy start dzieci w zakresie nauki czytania.

Opracowała:
Anna Kopajczyk
Nauczycielka grupy dzieci 4-, 5-letnich.